Tom Kniesmeijer over de TrendRede 2015

Tom-Kniesmeijer--Christine-Boland-216x160

Levi’s versus G-Star – en wie ben jij?

“Zonder betekenis geen bestaansrecht!”

New King
Aan het begin van mijn loopbaan, lang, lang geleden – we spreken over begin jaren negentig – adviseerde ik Levi’s, dat toen eenzaam aan de top van de jeansmarkt stond. Ik toonde ze nieuwkomers, die de Levi’s doelgroep benaderden met eigenzinnige, taboedoorbrekende communicatie. Die werd minzaam bekeken. Leuk, maar geen belangrijke speler, dat Diesel, Pepe Jeans of Gap Star (G-Star). Een hype misschien, net als het ook al nieuwe H&M. Zeker geen bedreiging voor de langere termijn.

G-Star had in 2013 het grootste aandeel binnen het hogere marktsegment.

Iedere markt kent periodes dat er een snelle omslag plaatsvindt, een zogenoemde lentetijdgeest, waarin nieuwe toetreders het oude belagen, en soms wegvagen. Eind jaren zestig, dat kennen de meesten wel, dat is een iconische lentetijdgeest geworden. Begin jaren negentig maakten we weer die tijdgeest mee.

Golven in de tijdgeest

Iconen van een nieuwe lente
En anno 2014 zitten we opnieuw in een lentetijdgeest, betoogde ik in het boek De Seizoenen van de Tijdgeest. Grenzen worden weer beslecht, pioniers breken met kracht uit systemen. Binnen elke sector staan de lente iconen op. Als het over economie gaat hebben we Thomas Piketty, gaat het over landbouw dan kijken we naar Joel Salatin, in het bedrijfsleven is Ricardo Semler de held van het nieuwe leiderschap. Het zijn internationale beroemdheden, hun taboedoorbrekende mening wordt onderbouwd met een klinkend succesverhaal. De media meten startups als Airbnb en Uber breed uit. Maar vergeet het Hollandse Thuisafgehaald niet. En Booking.com. René Kneyber en Jelmer Evers schreven “Het Alternatief” over de toekomst van onderwijs. Daan Roosegaarde, de verlichte designer, is ons nationale lentekind, ondertussen. En Teun van der Keuken raast door de wondere wereld van wat wij vroeger A-merken noemden, omdat ze A-kwaliteit leverden. Ooit, zo blijkt uit Teun’s verbaasde en gedreven verslaglegging. Vandaag de dag bevat nogal wat thee louter boomschors en smaakkorrels en wordt A-merk appelsap geproduceerd door het sap van smakeloze en afgekeurde appels te vermengen met aroma’s. Een goed product maken leek simpel: neem goede ingrediënten en voeg die samen tot iets moois. Maar dat was vóór de zucht naar efficiency en winstmaximalisatie.

De wederopbouw van betekenis
Bedrijven zijn hun essentie voorbij gerend om te voldoen aan verwachtingen van de markt. De korte termijn behoeften van aandeelhouders zijn belangrijker dan die van de eindgebruiker – en die van werknemers. Maar het protest neemt toe. Marketingtrucs werken niet meer. Er loopt veel opgeblazen economische waarde weg uit de markt. En er zijn weer nieuwe toetreders. Betekenis is het DNA van waaruit ze zich ontwikkelen. Waar aan de bovenkant oude bedrijven markten uitkleden en hun betekenis uithollen, werken aan de onderkant nieuwe ondernemers aan de wederopbouw van die betekenis. Ze wikken en wegen opnieuw met pure ingrediënten, net zo lang tot ze een goed en relevant product kunnen leveren waar iedereen beter van wordt – niet alleen zij zelf, ook de consument. Zie daar de ommekeer in het marketingvak: zonder betekenis geen bestaansrecht. Het bedrijfsleven staat voor een betekenisrevolutie.

Ketenkrakers
De consument is klaar voor die revolutie. Die begrijpt dat hij, als hij zichzelf een lang en gezond, maar vooral betekenisvol leven toedicht, een actieve positie moet opeisen binnen de productieketen. Het fenomeen ketenkraker doet zijn intrede. De ketenkraker breekt oude machtsverhoudingen open, orkestreert de onderdelen van de cyclus opnieuw en werkt zo valse noten weg of dwingt ze een zuiverder toon aan te slaan. Door het kopen van hun eigen krant proberen NRC lezers een investeringsfonds, dat naar verwachting aan de redactionele vrijheid gaat knutselen, buiten de deur te houden. Pensioenfondsen worden gekraakt omdat ze jouw pensioengeld beleggen in dierenleed, kinderarbeid en wapentuig. Vani Hari, a.k.a. Foodbabe, kraakt Starbucks. De lijst wordt almaar langer. Ketenkrakers zwermen rondom oude systemen en blijven net zo lang prikken tot hun doelwit toegeeft – of bezwijkt.

TrendRede woorden

Vijf jaar TrendRede
De afgelopen vijf jaar hebben we met de TrendRede wassende golfbewegingen beschreven. De reactie in het begin was vaak “het zal wel, ik zie het niet”. Nu begint bij overheid, semi-overheid en bedrijfsleven een rusteloos zoeken naar openingen in vastgelopen systemen op gang te komen. We gaan overstag, als samenleving. We zijn eraan toe om het oude los te laten en voorzichtig het nieuwe te omarmen. Het is lente in de tijdgeest.

En wat doe jij?
Verkoop je boomschors als thee? Bevredigt dat? Heb je het idee dat je baan werkelijke betekenis heeft binnen de huidige context? Moet je het allemaal nog zien, die lenterevolutie? Wacht je tot de eerste ketenkraker zich aan je poort meldt? Of tot de G-Star in jouw segment de markt van je overneemt? Mijn tip: ga op zoek naar nieuwe betekenis voor jezelf en je bedrijf. Jij bent het waard – en de wereld ook.

TrendRede2015_logodef

Op dinsdag 9 september wordt in Seats2meet.com Utrecht CS voor de vijfde keer de TrendRede uitgesproken. De TrendRede is een cadeau voor burgers, bedrijven en bestuurders in Nederland en wordt belangeloos samengesteld door een groep vooraanstaande trendwatchers. Door hun kennis te bundelen, willen zij een bijdrage leveren aan de toekomst van de samenleving waar ze zelf deel van uitmaken. In aanloop naar de TrendRede 2015 kijken zij terug en vooruit en geven zij in een wekelijkse blogserie hun visie op deze toekomst.

Marcel Bullinga over de TrendRede 2015

Marcel Bullinga

 

 

 

 

 

 

Open source biefstuk, Google Tax & 15 twijfelinnovaties

Ook zo niet genoten van de zomer? De explosie van islamitisch antisemitisme in Europese steden en Putins sancties en raketten brachten het buitenland op een beangstigende manier dichtbij. Door deze wereldbranden wonnen twee “emerging trends” – Doe Het Zelf en delen – wel enorm aan kracht. Het is duidelijker dan ooit: we moeten zelfvoorzienend worden. Daarvoor hebben we een futureproof overheid nodig en innovaties rondom bezit en bescherming. Geen twijfelinnovaties, maar hoopvolle en krachtige ideeën.

Het heden is noch ideaal noch onvermijdelijk. De vrije ruimte waarin we wat kunnen doen aan de weeffouten heet “de toekomst

“Boldly go where no man has gone before” (dus niet: “blindly”)

Waanzin is steeds opnieuw hetzelfde doen en dan een andere uitkomst verwachten

trendrede-2015-blog-marcel-bullinga-infographic-twijfelinnovaties

 

 

 

 

 

Feodale trekken
Collega Trendredenaar Ronald van den Hoff waarschuwt in zijn @Trendrede-blog dat de publieke ruimte verdwijnt en de democratie op het spel staat. Dat klopt. Ik zou zelfs verder willen gaan: onze maatschappij is zo langzamerhand feodale trekken gaan vertonen. Het Huis van Thorbecke is aardig in het slop geraakt. We hebben een enorm krachtige en innovatieve economie, maar onze welvaart staat onder druk van weeffouten die decennia lang geen merkbaar effect hadden, en dat nu wel doen. Wat zijn die weeffouten?
De overheid beschermt ons onvoldoende. We zijn niet beschermd tegen woekerpolissen, een miljoen huizen onder water, een ontspoorde financiële sector. Toezicht op banken en woningcorporaties is te laat en te laks. De overheid zwemt in de schulden, stimuleert schuld fiscaal en straft sparen af. De zorgkosten exploderen al decennia – geen oplossing. Het Groningse gas raakt al decennia op (gaat gebeuren rond 2030) – geen alternatief. Met dat gas is niet een spaarpot aangelegd, zoals Noorwegen deed, maar een Überluxe verzorgingsstaat. Regelgeving is een black box van complexiteit (vlg. de Nationale Ombudsman) die zelfs parasitaire nieuwe beroepen oplevert (makelaars voor onbegrijpelijke regelgeving). De overheid is zelf ook een black box: ze weet niet hoeveel personeel of vastgoed ze heeft. ICT-projecten mislukken zo vaak, dat het verstandiger lijkt om het land te laten overnemen door Google Gov. Er is een handhavingskloof die door technologie alleen nog maar groter zal worden: pakkans doorsnee burger te hard rijden 100%, en multinationals ontspringen de belastingdans.

We doen al decennia lang maatschappelijk onverantwoord zaken. Als Poetin de gaskraan dichtdraait kunnen we volgens de kenners binnen een paar uur overschakelen op vloeibaar gas uit Qatar – een islamitische dictatuur. Nou dat is een geruststelling! Qatar bezit 15% van alle gasreserves ter wereld, en verkoopt die al decennia lang aan het Westen voor 30 miljard dollar per jaar. Met dat geld kopen ze het Westen op. Harrods, Deutsche Bank en Porsche bezitten ze al. Het lijkt er echter op dat de tijd voorbij is dat we zaken konden doen met dictaturen zonder gevolgen te merken. We kunnen ons geweten niet veel langer uitschakelen of uitbesteden.

We verarmen. Binnen de eurozone blijkt dat een land niet zijn eigen broek op hoeft te houden. Het mag feestvieren in de tuin van de buren en die vervolgens een rekening sturen. De miljardenbetalingen aan zuidelijke en oostelijke landen betekenen dat oma uit haar verzorgingstehuis wordt gezet en het plaatselijke zwembad wordt gesloten. De EU begroting gaat merendeels op aan een minuscuul deel van de totale economie (inkomenssteun boeren). De EU-begroting zelf is een “dark room” (niet mijn woorden, maar van de voorzitter van de EU) die geen accountantsverklaring waard is. In de EU gaat 130 miljard euro per jaar rond aan subsidies. 25 van de 28 landen weigeren de besteding van EU-subsidies te verantwoorden. Nederland geeft 7 miljard per jaar aan de EU. De EU heeft niet voorkomen dat Griekenland zich de euro in fraudeerde en ook niet dat Letland dat nu weer doet.

Driedeling arbeidsmarkt. Werknemers in loondienst leven in een paradijs. Ze krijgen geld als ze werken, als ze niet werken, als ze ziek zijn, als ze met vakantie gaan, als ze werkloos zijn, ze krijgen een dertiende maand, een pensioen. Helaas weert dit vangnetparadijs nieuwe toetreders. De groeiende groep zelfstandige professionals zonder inkomensbescherming mag zich niet inkopen. Als derde is er een onaanraakbare kaste van bestuurders, CEO’s en bankiers die zich aan elke CAO onttrekken. Ze kunnen declareren wat ze willen, vrijwillig ontslag nemen en toch doorbetaald krijgen.

Deze laatste groep zorgt ook voor de groeiende inkomensongelijkheid, het punt dat Thomas Piketty aanroert. Verdiende een CEO in 1980 een ton Engelse ponden (20 keer modaal), in 2012 verdiende dezelfde goede man 4,2 miljoen Engelse ponden (160 keer modaal).

Hoe groot acht u de kans dat een overheid met dit soort weeffouten futureproof is? Ze kan niet anders dan achter de feiten aanlopen. Ik noem het grondstoffentekort, de dubbele vergrijzing, het gigantische banenverlies door steeds verdergaande automatisering (de Singularity – 3dprinten, robots, slimme software). Maar ook de vermindering van belastinginkomsten onder invloed van de ruil/deel/Doe Het Zelf-economie, en de opkomst van nieuwe monopolies door “exponentiële bedrijven” zoals Amazon. Wanneer wordt de Belastingdienst gerund door Google Tax? Of is dat een twijfelinnovatie die op het eerst gezicht leuk klinkt maar ons in werkelijkheid “achteruit innoveert”, zoals collega Trendredenaar Hilde Roothart zegt?

 

Hoopvolle toekomst
Er is een zeer hoopvolle, realistische toekomst te schetsen op tal van gebieden: onderwijs, energie, overheid. Dat doen we ook in deze @trendrede weer. Een paar voorbeelden.

We gaan van bezit naar toegang en delen steeds meer: auto’s, huizen, energie, infrastructuur, kennis. We bouwen kleinschalige maar wel verbonden Doe Het Zelf-collectieven: energie-coöperaties, bouw-coöperaties, onderwijs-coöperaties, kredietunies, broodfondsen en werknemersbedrijven. We nemen een abonnement op ge3Dprinte Trendhuizen en zorgen dat bewoners-coöperaties ze bouwen. We zorgen voor futureproof onderwijs met gepersonaliseerd leren en virtuele Harvard basisscholen. In smart cities draait geen airco onnodig, blijft geen parkeerplaats onbenut, en de brandweer heeft de snelste uitruktijden. We kopen een rol licht bij de Karwei in plaats van een rol behang. Afval wordt hergebruikt en zelfrijdende auto’s verminderen files en vergroten de stad. Je laadt al sportend je mobiel op en met de zelfopgewekte thuis-energie los je je hypotheek af. We krijgen nieuwe mondiale bedrijfstakken: de opslag van energie; coöperatief rijden; DNA-specifiek voedsel op maat; zorgrobots, globale markplaatsen.

Maar deze hoopvolle toekomst moet – om realistisch te zijn – wel gebaseerd zijn op een nieuwe overheid. Ofwel de overheid wordt zelf een social startupofwel social startups gaan concurreren met de bestaande overheid. Daarnaast hebben we nieuwe vormen van bezit en bescherming nodig.
Nieuwe vormen van bezit en bescherming
Wat verbindt Hema, NRC en een Amsterdams kinderdagverblijf? Allemaal gefinancierd door hyperkapitalisten die gigantische schulden maken, deze van de belasting aftrekken, en vlak voor doorverkoop of faillissement de helft van de werknemers ontslaan en hun bonus incasseren. Als deze bedrijven bezit waren geweest van het personeel of de klanten, dan had iedereen zijn werk nog gehad en waren niet een paar mensen stinkend rijk geworden. Waarom beginnen de door Amazon bedreigde auteurs niet hun eigen Amazon, in plaats van een rechtsgang? Waarom is Über bezit van Google en Goldman Sachs en niet van de chauffeurs?

We hebben nieuwe vormen van financiering nodig. Decentraal eigenaarschap – social company – doe-het-zelf inkomensbescherming – het netwerk als werkgever, maar ook patentvrije producten, zoals de Tesla-auto en de open source biefstuk, en decentrale energie in het bezit van de burgers.

Het basisinkomen (gratis geld voor iedere burger) klinkt aantrekkelijk maar valt in de categorie “twijfelinnovaties”. Het is onbetaalbaar. De belastingdruk zou zo hoog worden dat er niets meer overblijft. Bovendien is het uitgangspunt verkeerd. Je zorgt niet voor je eigen brood, nee, de buren doen dat. Die moeten dan wel dubbel zo veel werken.

Futureproof innovaties vergen geen waanzinnige hoeveelheden belastinggeld. Ze gaan ervan uit dat je je eigen brood verdient, en dat je samen met andere professionals op een coöperatieve manier je eigen bescherming organiseert. Twee boeiende initiatieven die onze sociale zekerheid kunnen transformeren, zijn het Broodfonds (een alternatief voor een dure arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen) en het Werknemersbedrijf (werknemers combineren zelf flexibele contracten en inkomenszekerheid). Van de traditionele overheid die welvaart herverdeelt in een anonieme “black box” gaan we naar kleinere, 100% transparante collectieven van burgers en professionals die het zelf doen: elkaar vertrouwen en elkaar verzekeren. Ruilen en delen dus – niet alleen huizen en auto’s, maar ook inkomen en zekerheid. Het UWV wordt overbodig. Met al deze hoopvolle, krachtige ideeën kunnen we aan de slag.

 

TrendRede2015_logodef

 

 

 

 

 

 

Op dinsdag 9 september wordt in Seats2meet.com [http://www.seats2meet.com] Utrecht CS voor de vijfde keer de TrendRede uitgesproken. Wil je bij de TrendRede 2015 aanwezig zijn? Meld je dan aan op www.trendrede.nl [http://www.trendrede.nl] vanaf 1 september aanstaande.

De TrendRede is een cadeau voor burgers, bedrijven en bestuurders in Nederland en wordt belangeloos samengesteld door een groep  vooraanstaande trendwatchers [http://www.trendrede.nl/trendwatchers]. Door hun kennis te bundelen, willen zij een bijdrage leveren aan de toekomst van de samenleving waar ze zelf deel van uitmaken. In aanloop naar de TrendRede 2015 kijken zij terug en vooruit en geven zij in een wekelijkse blogserie hun visie op deze toekomst.

 

Christine Boland over de TrendRede 2015

christine boland door anne timmer

 

 

 

 

 

 

 

 

Wat als je antwoord krijgt op een vraag die je [nog] niet gesteld hebt?
Alle parameters van dit tijdsframe zijn gelaagd en multidimensionaal. En ook nog eens variabel en dynamisch. Als persoon kunnen we op meerdere niveaus en kanalen tegelijkertijd aanwezig zijn. Virtueel of analoog, echt of als avatar, mentaal of fysiek, technologisch of humaan of een mengvorm daarvan, omdat de grens tussen mens en technologie met de dag meer vervaagt. Daarnaast krijgt de wereld waarin we leven er steeds meer dimensies bij. Beeldschermen leggen een laag over de realiteit heen en geven ons toegang tot extra informatie of communicatie. Via social media zijn we op nagenoeg hetzelfde moment ‘in contact’ met meerdere personen op uiteenlopende plaatsen. Wereldnieuws met alle verschrikkingen van dien komt real-time binnen. Beeldschermen, beelden, en beeldvorming domineren ons dagelijks bestaan.

Tegelijkertijd vormt zich langzaam maar zeker rondom ieder mens een onzichtbaar hyper gepersonaliseerd web van data, dat invloed heeft op de beelden, die ons bereiken. Reclame uitingen en opgevraagde informatie worden op maat geleverd. Of anders geformuleerd: tussen ons en datgene wat we willen weten, zien of leren vormt zich een onzichtbaar en moeilijk traceerbaar filter. Maar wie bepaalt wat wel en wat niet door dat filter heen komt en past binnen jouw profiel? Google? Je supermarkt? De luchtvaartmaatschappij? Facebook?

 

Balans vinden en de juiste vragen stellen.
De grootste uitdaging voor de mens [en ook voor organisaties] is om in deze dynamiek van overvloed enerzijds en beperking anderzijds een bevredigende balans te vinden. En de juiste vragen te stellen.
Waarop kunnen we ijken of afstemmen?
Hoe bepaal je een positie en een perspectief?
Hoe ver ga je in de mogelijkheden, die er zijn.
Moet er een robot voor de klas komen te staan, alleen om het feit dat het kán?
Wat gebeurt er met het begrip ‘verrassing’ als alles door het internet of things voor ons ‘voor-gefaciliteerd’ wordt?
Wat als je antwoord krijgt op een vraag die je [nog] niet gesteld hebt?
Of sterker nog, dat producten worden toegestuurd waarvan je nog niet wist dat je van plan was om die te bestellen?

 

De nieuwe ‘P’s’: position, perspective & pace.
Om als mens [of merk of organisatie of land] antwoorden te vinden op de nieuwe vragen wordt het belangrijker dan ooit om te weten wat je eigen bestaansrecht en betekenis is. Waar je voor staat en waar je op weg naar toe bent. Vanuit welk perspectief, in welk tempo en in welke mate je dat wilt doel bereiken. En hoe past dat doel in het grotere geheel. Het wordt de kunst om tegelijkertijd doordrongen te zijn van jouw persoonlijke, individuele en autonome betekenis [en kracht] in het grote geheel én te overzien hoe dat grote geheel eruit ziet en functioneert. Inzoomen én uitzoomen. Vertrouwen op de eigen kracht en meebewegen met de dynamiek.

Welkom in de zwerm.

 

TrendRede2015_logodef

 

 

 

 

 

Op dinsdag 9 september wordt in Seats2meet.com [http://www.seats2meet.com] Utrecht CS voor de vijfde keer de TrendRede uitgesproken. Wil je bij de TrendRede 2015 aanwezig zijn? Meld je dan aan op www.trendrede.nl [http://www.trendrede.nl] vanaf 1 september aanstaande.

 

De TrendRede is een cadeau voor burgers, bedrijven en bestuurders in Nederland en wordt belangeloos samengesteld door een groep  vooraanstaande trendwatchers [http://www.trendrede.nl/trendwatchers]. Door hun kennis te bundelen, willen zij een bijdrage leveren aan de toekomst van de samenleving waar ze zelf deel van uitmaken. In aanloop naar de TrendRede 2015 kijken zij terug en vooruit en geven zij in een wekelijkse blogserie hun visie op deze toekomst.

Tony Bosma over de TrendRede 2015

Tony-Bosma

De schoonheid van ons perspectief

“When patterns are broken new worlds emerge” (Tuli Kupferberg)

Er verandert veel en tegelijkertijd zo weinig. Economen blijven geobsedeerd door het eenzijdige begrip economische groei. Geloof is voor velen naast persoonlijk houvast nog altijd een bron voor wereldwijde onrust. De Russen lijken weer de vijand en de mens ziet afkomst, voorkeur en geografische grenzen als dé aanleiding om elkaar het leven onnodig zuur te maken. Traditionele media blijven uitblinken in de sturing van het collectieve bewustzijn en openen allemaal met hetzelfde nieuws. ‘Goedenavond beste mensen, dit is het journaal van acht uur en dit is wat wij willen wat u denkt’. Schijnbare prijsreducties blijven de beste stimulans om onnodig overdadig aankoopgedrag te activeren. Native advertising, nieuwe technologie en big data zijn nodig om de klant voor je te winnen. Niets nieuws, nog altijd oude wijn in nieuwe zakken. De hand op de knip is in deze maatschappij, waarin de meest stabiele relatie die van schuldenaar en schuldeiser is, ongewenst. 2015 en verder: de uitdagingen worden er niet minder om de oplossingen uiteindelijk wel mooier. Wanneer zien we dat als samenleving in?

“Mankind has reached a bridge that can only be crossed in unity” (Damien Carrion)

De duale ‘realiteit’
De meest fundamentele verandering die we zien bevindt zich binnen onze ingesleten patronen. Een lineaire wereld gebaseerd op hiërarchische structuren, risico reductie, beheersbare grootschaligheid, voorspelbaarheid en een gezamenlijk streven naar grenzeloze, maar beperkt gedeelde welvaart domineert ons handelen. We zijn ons allen bewust van onze ecologische footprint, verafschuwen onrecht en beseffen dat economie dienend moet zijn aan het welzijn van de planeet met al haar soorten. Toch zijn we als soort extreem destructief want wat we weten en ons werkelijke gedrag liggen mijlenver uit elkaar.

De dualiteit is van alledag. Het komt tot uiting op ieder niveau en binnen ieder maatschappelijk facet. Van de eis tot veiligheid naar de drang tot persoonlijke vrijheid. Van privacy tot transparantie en van gezondheid tot frivoliteit. Zorgkosten zijn onbeheersbaar terwijl binnen onze supermarkt ongezond voedsel het schap domineert. Minutieus tellen we de calorieën, maar we nemen de chemicaliën voor lief. Onderwijs biedt houvast, structuur en richting terwijl de oplossingen voor onze maatschappelijke uitdagingen juist in het onbekende liggen. We leren alles over het verleden maar ontberen de kunde, kennis en kritische houding om open te staan voor de toekomst. We denken dat jongeren de toekomst hebben terwijl de wereld die zich vormt gedomineerd wordt door de ouderen die verjongen.

Onze grondhouding is om antwoorden te zoeken op de problemen van vandaag gecreëerd vanuit de wereld van gisteren. Wat we moeten doen is deze zoektocht overbodig maken door het doorbreken van heersende denkpatronen en conglomeraten van macht. Teveel beoordelen we problemen als gegeven omdat ze in essentie het bestaansrecht legitimeren voor staande machtstructuren en daarmee hun leefwereld in stand houden. Laten we meer ontdekken en minder bedenken. Een maatschappelijke houding van een continue verkenning vanuit verwondering in plaats van vragen uit het verleden. Old ways won’t open new doors. Vecht niet tegen wat was, maak het overbodig.

De bestendigheid van de oude wereld
Veelzeggend zijn de titels die instituten gebruiken om richting uit te zetten. Het Centraal Planbureau (CPB) noteerde vorige maand in het rapport Roads to recovery geruststellend dat de Nederlandse economie door de crisis ‘geen blijvende schade’ heeft opgelopen. De groei zal zich kunnen herstellen, de vraag is in welk scenario? Een handvol economen voorspelt met grote stelligheid dat de groei van vóór de crisis nooit meer zal terugkeren. De autoriteiten richten zich, via diepgaande analyses en gewapend met complexe rekenmodellen, op het tastbaar maken van onzekerheid. De dualiteit en chaos vanuit de prognose en adviezen zien we ook hier terug. Van ‘herstel’ tot ‘reset’; de toekomst heeft het allemaal nodig volgens de onderzoeken. Eén ding geeft het aan: onzekerheid is de nieuwe zekerheid.

We leven in een wereld gedomineerd door een beperkte en geconcentreerde macht die geen belang heeft bij de introductie van nieuwe systemen. De taaiheid van deze oude machtsstructuren is groter dan verwacht en de middelen om vernieuwing te dwarsbomen gevarieerder dan ooit. Belijden we met woorden een nieuwe gewenste wereld, onze acties en afrekenmechanismen kennen hun oorsprong nog altijd vanuit aangeleerd gedrag. De zo noodzakelijk empathie, ontdekkingsgeest en verbindingsmentaliteit wordt nog vaak teniet gedaan door kille en eenzijdige sturing op cijfers. Logisch want zo worden we opgeleid en hier voelen we ons comfortabel mee. Al staat het in schril contrast met hoe we ter wereld komen.

De alomvattendheid van het algoritme
Mens en machine versmelten, chips vervangen onze biologische rekenkracht en algoritmes vormen onze besluitvorming. Het algoritme is definitief verweven met het menselijke leven en oefent invloed uit op de creatie van een betere versie van onszelf. Uiteindelijk zullen zelfs de menselijke creativiteit en emotie virtueel worden overtroffen. De enige grens aan de technologische ontwikkeling is de mens zelf. Dit probleem zullen we uiteindelijk ook oplossen door autonomie te verschaffen aan het algoritme. De grootste opgave is om van technologische expansie, menselijke vooruitgang te maken.

Snel nergens naar toe
Technologie heeft ons geduld gereduceerd tot onder nul. We leven in een van digitale snelheid doorspekte samenleving. Gevaar is dat we snel nergens naar toe bewegen. Een maatschappij waarin het ritme van de mens volledig is losgelaten om te kunnen voldoen aan het ritme van de systemen dienstbaar aan de economie. Technologie zorgt ervoor dat we exponentieel snel verder in deze richting kunnen ‘doorontwikkelen’. Robotica en software worden ingezet om sneller en adequater producten te produceren en te distribueren. Persoonlijke data is er om een commercieel aanbod volledig aan te sluiten op individuele behoeften. We geven er altijd aan toe. Worden we speelbal van de algoritmes die ons continu monitoren en analyseren en ons beter kennen dan wijzelf? Een wereld waarin we schijnbaar geen manifeste behoeften meer kennen omdat technologie ze al op voorhand weet in te vullen. Amazon gaf begin 2014 aan producten te kunnen versturen voordat ze daadwerkelijk besteld zijn en banken zouden ons kunnen herkennen op basis van typegedrag.

Anno 2014 is onze persoonlijke data het ultieme lokmiddel voor slimme algoritmes. De mens als speelpop van commercie? He who buys what he does not need steals from himself (Zweeds gezegde) Startups als Voycee, Respect Network en Citizen Me moeten de tegenbeweging aanjagen. Bij durfinvesteerder Deep Knowledge Ventures is software inmiddels lid van de raad van bestuur en domineren algoritmes productie en distributieprocessen, de financiële wereld en waken ze over onze veiligheid. Langzaam maar zeker worden we voorbereid om besluitvorming over te dragen aan technologie.

De schoonheid van het perspectief
De uitdagingen nemen toe, technologie als al oplossend vehikel zien we in perspectief van haar afhankelijkheid en de autoriteiten die er voor ons leken te zijn, laten we los. We zien dat we zelf onderdeel zijn van de oplossing. Vanuit angst en onvrede creëren we veerkracht en hoop. We zien de hedendaagse chaos als stuiptrekkingen. Tekenen van alteratie. Wie realiseren ons dat geduld in combinatie met veerkracht en volharding nu meer dan ooit de gewenste verandering brengen. Het bewustzijn dat iedere Euro die je besteedt een stem is voor de wereld die je jezelf en je kinderen toewenst, neemt zienderogen toe.

De schoonheid van een samenleving waarin de veerkracht en het toekomstperspectief worden gevoed door betekenis voor en met elkaar. De korte termijn realiteit dwingt onze (r)evolutie in bewustzijn naar de achterkamers en zet pessimisme in de spotlights. Diepe sporen laat de hedendaagse realiteit na bij iedere generatie. Jongeren verliezen het vertrouwen in de toekomst, de maatschappelijke kloof neemt toe, eenzaamheid viert hoogtijdagen en solidariteit beperkt zich tot ons individuele ego. Signalen die doorbroken patronen aangeven en opkomende werelden ruimte bieden.

“The hardest thing to see is what is in front of your eyes” (Goethe)

De alternatieven voor onze uitdagingen bevinden zich allemaal binnen de menselijke essentie. Iets wat we gestructureerd hebben verwaarloosd in onze vorming. Met het toenemen van de complexiteit van de samenleving ligt de oplossing in het terugbrengen van de eenvoud. Als mens ligt onze kracht in het aangaan van verbindingen en halen we kracht uit het toevoegen van betekenis. Het geven zijn we ontwend, het nemen is ons geïnstrueerd. Deze fout in menselijke evolutie is tevens de grootste winst. Het doet ons inzien dat de oplossingen voor betekenisvolle bloei liggen in schijnbaar tegengestelde vooruitgang. De schoonheid hiervan openbaart zich als we dat inzien.

Van gesloten starre organisatie structuren naar open vrije organisatie zwermen. Eenzijdig lineair wordt gedeeld circulair. Controle dienend aan vertrouwen in plaats vanuit wantrouwen. Van groei vanuit tastbare materiële consumptie naar onzichtbare immateriële rijkdom. Herverdeling in plaats van verdeling. Van schijnbaar gelijke relaties naar flexibele verbinding vanuit individuele autonomie. De alternatieven zijn sluimerend aanwezig en uiten zich in trends en tegentrends.

Het perspectief lonkt. De enige competentie die we nodig hebben is om over de schijnbaar heersende chaos te zien en de zienswijze te gebruiken als brandstof voor verandering. Geduld is bitter maar haar vruchten zijn zoet (Aristoteles). De voorbeelden van hoe het niet moet worden inmiddels overtroffen door de initiatieven van hoe het wel kan. Het ergste wat onze generatie kan overkomen is dat we in de ogen van onze kinderen kijken en moeten toegeven dat we wel wisten wat we konden doen maar dat lef en daadkracht schijnbaar ontbraken.

“I never see what has been done, I only see what remains to be done” (Marie Curie)

Tony Bosma, Futurist, internationaal spreker en oprichter van trends- en adviesburo Extend Limits.

Op dinsdag 9 september wordt in Seats2meet.com Utrecht CS voor de vijfde keer de TrendRede uitgesproken. Wil je bij de TrendRede 2015 aanwezig zijn? Meld je dan aan op deze website vanaf 1 september aanstaande.

De TrendRede is een cadeau voor burgers, bedrijven en bestuurders in Nederland en wordt belangeloos samengesteld door een groep vooraanstaande trendwatchers. Door hun kennis te bundelen, willen zij een bijdrage leveren aan de toekomst van de samenleving waar ze zelf deel van uitmaken. In aanloop naar de TrendRede 2015 kijken zij terug en vooruit en geven zij in een wekelijkse blogserie hun visie op deze toekomst.

Farid Tabarki over de Trendrede 2015

Portret: Farid Tabarki

Radicaal Burgerschap

We willen veel weten over de wereld om ons heen en nemen liet langer genoegen met krant en journaal als zender van informatie. Zo is afgelopen jaar in heel Nederland Burgernet ingevoerd. Burgers kunnen zich hierbij vrijwillig aanmelden en krijgen een berichtje via sms of telefoon wanneer in de buurt een ernstig strafbaar feit is gepleegd. De dienst is een groot succes, één op de tien Nederlanders heeft zich aangemeld, en bewijst dat burgers graag betrokken willen worden bij het vergroten van de veiligheid in de buurt. Al diverse zaken zijn door de tips van de Burgernet-wachten opgelost.

We kunnen dus steeds vaker zelf verantwoordelijkheid nemen door taken op te pakken waar voorheen alleen overheden of grote bedrijven voor konden zorgen. Met mywheels.nl kun je niet alleen een auto huren, maar bovendien je eigen auto aanbieden. Op airbnb.com wordt iedereen zijn eigen hotelier én hotelrecensent.

De kern van deze succesverhalen is dat je met een eenvoudig platform individuen verantwoordelijkheid kunt geven binnen hun relatie met de overheid, met hun buren en met hun collega-klanten. Ze getroosten zich daarbij graag wat extra moeite.

Het is dan ook niet langer ondenkbaar dat binnenkort de verhouding tussen overheid en burger wordt omgedraaid op initiatief van de burger zelf. Het is een nieuwe manier om het publieke belang efficiënt en innovatief te dienen en de burgers betrokken te houden. Energiewinning is hiervan een sprekend voorbeeld.

Lokale en provinciale overheden hebben er erg goed aan gedaan om hun belangen in energiebedrijven (op tijd) te verkopen. Het heeft veel geld opgeleverd en een open, transparante markt opgeleverd. Hoe relevant dat is, zal blijken wanner wij zélf, individueel en in groepsverband, energieleverancier worden. Met zonnepanelen en windmolens is het op steeds kleinere schaal mogelijk om rendabel energie op te wekken. Initiatieven om een gunstige prijs te bedingen door met een heel dorp of een wijk gelijk op te trekken, vinden bijval. De rol van bedrijven is echter niet perse uitgespeeld: er zijn service providers nodig die onderhoud plegen, de vraag naar energie kanaliseren tussen huishoudens en industrie en bemiddelen tussen aanbieders van technologie en hun klanten. Of de traditionele energieleveranciers die rol gaan spelen, valt nog te bezien. Het is niet ondenkbaar dat de overheden, van provincie tot waterschappen, een deel van die makelaarsfunctie op zich nemen.

Toch is deze nieuwe wereld met al die burgerparticipatie niet alleen maar zaligmakend.

Burgers kunnen immers radicaliseren. Anders Breivik deed dat door in Noordwegen op grond van waandenkbeelden een groep jongeren dood te schieten met als doel om de maatschappij te redden, maar met als gevolg juist een danige ontwrichting ervan. Hij krijgt in zijn acties gelukkig weinig navolging. Internet, het transparante medium, staat wel bol van verdachtmakingen, complottheorieën en vuilspuiterij die een argeloze lezer de indruk kunnen geven dat het nooit meer goed komt.

Het verbaast dan ook niet dat sommige mensen een radicale keuze maken om hun burgerschap te laten voor wat het is. Ze stemmen niet meer (‘het zijn toch allemaal zakkenvullers’) en richten zich alleen nog op hun eigen bestaan.

Deze beide burgers, de woedende burger en de non-burger, kunnen een onderstroom blijven of de samenleving blijvend ontwrichten. Om dat laatste te voorkomen, zullen we mogelijkheden moeten creëren voor een derde radicale burger: de burger die zijn omgeving durft te veranderen en daarvoor radicale keuzes durft te maken. Het is onder andere aan een ambitieuze overheid om mogelijkheden hiervoor te scheppen.

Wat de overheid in elk geval níet moet doen, is het verstikken van het eigen initiatief van de burger met nieuwe instituties, die ondoorzichtig functioneren en die het verantwoordelijkheidsgevoel wegnemen in plaats van ondersteunen.

Daarnaast moeten we er op kunnen vertrouwen dat de overheid niet voortdurend op haar schreden terugkeert. De vele zonnepanelen op de Duitse daken laat zien hoe consequent overheidsbeleid het eigen initiatief bevordert; daar kunnen we in Nederland nog een puntje aan zuigen!

TrendRede2015_logodef

Op dinsdag 9 september wordt in Seats2meet.com Utrecht CS voor de vijfde keer de TrendRede uitgesproken. Wil je bij de TrendRede 2015 aanwezig zijn? Meld je dan aan op www.trendrede.nl vanaf 1 september aanstaande.

De TrendRede is een cadeau voor burgers, bedrijven en bestuurders in Nederland en wordt belangeloos samengesteld door een groep vooraanstaande trendwatchers. Door hun kennis te bundelen, willen zij een bijdrage leveren aan de toekomst van de samenleving waar ze zelf deel van uitmaken. In aanloop naar de TrendRede 2015 kijken zij terug en vooruit en geven zij in een wekelijkse blogserie hun visie op deze toekomst.

 

 

Hilde Roothart over de TrendRede 2015

trendwatcher hilde roothart,trendslator

De relativiteitstheorie of Einstein voor Dummies

Je zit samen met man, vrouw, kind en/of hond in je auto (benzine, hybride of elektrisch) in de wasstraat van een tankstation. Na de eerste ronde met een flinke laag sop volgt de wasbeurt met de grote borstels die langs de deuren glijden. Even lijkt het alsof de borstels stilstaan en de auto rijdt. Je wrijft in je ogen om deze zinsbegoocheling te laten verdwijnen. En tegelijkertijd weet je dat je ogen je niet hebben bedrogen. Het is de relativiteitstheorie die je zojuist hebt ervaren.

Tijd is relatief
Wij, onderzoekers van de tijdgeest, zijn dol op chronologie; daarom doen we onderzoek naar waar we vandaan komen, waar we zijn en waar we naartoe gaan. Maar tegelijkertijd weten we dat dit een naïeve manier van kijken is. Tijd is relatief. En dat weet u ook. Denk maar aan de curve van adoptiesnelheid van Everett Rogers. De laggards brengen hun ansichtkaarten nog naar de brievenbus, terwijl de innovators net de mapcode hebben uitgevonden. U kent het ook van de wet van de remmende voorsprong van Jan Romein. U bent blij met een nieuwe digitale spiegelreflexcamera die nu ook kan filmen, terwijl uw kinderen de filmpjes op hun smartphone met een druk op de knop bloggen, skypen, twitteren, appen.

De zomer van 2014
De zomer van 2014 is de zomer waarin de relativiteitstheorie wel heel duidelijk wordt bewezen. Het is de zomer waarin de Europese sonde Rosetta na tien jaar is aangekomen bij de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. En de zomer waarin economische sancties tegen Rusland en Poetins reacties erop herinneringen oproepen aan de boycot van producten uit Zuid-Afrika ten tijde van de apartheid en ook aan de olieboycot van OPEC-landen tegen westerse landen in 1973. In de zomer van de brandhaarden blijkt dat mensen in het Oosten die hun geloof willen belijden moeten vrezen voor de Strijders van de Islamitische Staat, terwijl voor atheïsten in het Westen geldt dat geloven geen zin heeft. De zomer waarin het ebola-virus waar geen remedie tegen bestaat een nieuwe epidemie kan veroorzaken, terwijl chirurgen op hetzelfde moment met behulp van robottechnologie op afstand complexe operaties kunnen uitvoeren. Alsof we tegelijkertijd in verschillende tijdruimtes leven (Einstein voor Dummies).

TimePersonOfTheCentury

De toekomst voorspellen is zinloos
De toekomst voorspellen is zinloos, want die verloopt niet volgens rechte lijnen, zelfs niet volgens kromme. Je kunt beter zeggen dat we voortdurend sprongen in de tijd maken, vooruit en achteruit. En dat het afhangt van je positie in de ruimte en je snelheid van bewegen die bepalen in welk tijdsbestek je leeft. Wat ook zinloos is: geloven in de vooruitgang. Zo kunnen wij denken dat het democratische systeem het beste is dat er is omdat het is uitgevonden na het theocratische of het plutocratische. Maar daar kun je, als je leeft in een ander tijdsbestek, heel anders over denken. Kortom, vooruitgang is relatief.

Instrumenten om de tijd te meten
De zomer van 2014 maakt duidelijk dat we op zoek zijn naar nieuwe meetinstrumenten. De oude tijdmeters, die van chronologie en van vooruitgang, werken niet meer. De tijd is niet lineair maar relatief. Misschien is het goed om te beginnen met verduidelijken welke tijdzones er op dit moment precies zijn. Zo meet de late majority succes af aan economische groei of een positief bruto nationaal product en de early majority aan de mate waarin we erin slagen om informatie met elkaar te delen. De innovator vindt wellicht dat succes helemaal geen maatstaf voor leven en werken is.

Vooruit of achteruit innoveren
Wat is nu de moraal van dit verhaal? Trendonderzoek is niet alleen tijdsbepaling maar ook plaatsbepaling. Het gaat er niet alleen om dat je uit het raam kijkt om te zien of de wasstraat de motor van de borstel al geeft gestart, maar ook dat je weet in welke auto je zit, benzine, hybride of elektrisch. En andersom ook, mapcodes worden niet bedacht bij PostNL maar bij TomTom. Tijd is relatief, je kunt zowel vooruit als achteruit innoveren. Het is afhankelijk van je adoptiesnelheid of je een innovator of een laggard bent.

Hilde Roothart is trendonderzoeker en oprichter van Trendslator.

TrendRede2015_logodef

Op dinsdag 9 september wordt in Seats2meet.com Utrecht CS voor de vijfde keer de TrendRede uitgesproken. Wil je bij de TrendRede 2015 aanwezig zijn? Meld je dan aan op www.trendrede.nl vanaf 1 september aanstaande.

De TrendRede is een cadeau voor burgers, bedrijven en bestuurders in Nederland en wordt belangeloos samengesteld door een groep vooraanstaande trendwatchers. Door hun kennis te bundelen, willen zij een bijdrage leveren aan de toekomst van de samenleving waar ze zelf deel van uitmaken. In aanloop naar de TrendRede 2015 kijken zij terug en vooruit en geven zij in een wekelijkse blogserie hun visie op deze toekomst.